SkryfNet - 'n aanlyn-skryfskool
Tuis /
Home
Tuis /
Home
Briewe /
Letters
Kennisgewings /
Notices
Skakels /
Links
Boeke /
Books
Opiniestukke /
Essays
Onderhoude /
Interviews
Rubrieke /
Columns
Fiksie /
Fiction
PoŽsie /
Poetry
Taaldebat /
Language debate
Kos en Wyn /
Food and Wine
Film /
Film
Teater /
Theatre
Musiek /
Music
Resensies /
Reviews
Nuus /
News
Slypskole /
Workshops
Spesiale projekte /
Special projects
Opvoedkunde /
Education
Artikels /
Features
Visueel /
Visual
Expatliteratuur /
Expat literature
Reis /
Travel
Geestelike literatuur /
Religious literature
IsiXhosa
IsiZulu
Nederlands /
Dutch
Gayliteratuur /
Gay literature
Hygliteratuur /
Erotic literature
Sport
In Memoriam
Wie is ons? /
More on LitNet
LitNet is ’n onafhanklike joernaal op die Internet, en word as gesamentlike onderneming deur Ligitprops 3042 BK en Media24 bedryf.

Die Sanlam/LitNet aanlyn-skryfskole

Eerste verslag - SkryfNet V

Kirby van der Merwe

Klik telkens op die storie se titel om die verslag te lees:
"Madam, you must lie down" - Anna Kemp
"'n Ewige deel" - Riekie Lombard
"Goldfinger" - Liza Louw
"Elke vrou het 'n geheim" - Nicolene Prinsloo
"Tyd om te trek" - Karin Sennet


"Madam, you must lie down Ö" deur Anna Kemp

'n Besonder aangrypende verhaal. Eintlik is dit vir my een van die interessantste na-1994-verhale wat ek al gelees het, en een wat bly spook het, lank na die lees daarvan.
       Die ironiese titel anker die verhaal sommer van meet af. En dit weerklink regdeur die teks: in deel 1 is dit 'n opdrag oor die loop van 'n skietding. In deel 3 is dieselfde reŽl 'n versoek om te rus. En tot ruste te kom. Kortom, dis 'n titel met baie interpretasiemoontlikhede sonder dat dit die kern van die verhaal enigsins verklap.
       Die verhaal ontvou vir my soos 'n skildery, 'n triptiek. Drie (op die oog af) afsonderlike vertellings. Elke deel verteenwoordig 'n tydsprong en 'n wending.
       Deel 1: Die styl en toon het my aanvanklik nie aangestaan nie. Die emosielose beskrywing van 'n gewapende roof, byna soos 'n koerantberig. Maar nadat ek die verhaal klaar gelees het, glo ek dit moet so bly, dit wil sÍ aan die toon en tempo moenie gepeuter word nie. Dit is die selfvoldane stemtoon van iemand wat met die harde werklikheid kennis gemaak het, maar by wie die besef van hoe magteloos jy teen tragedie is nog nie ingesink het nie. Die hele ding is ietwat van 'n grap - let op die sosio-politieke implikasie, die ironiesheid van die titel.
       Deel 2: Die verteller se pa wat op sy sterfbed lÍ en oor sż pa se dood treur is baie aangrypend. Dis fyn en baie akkuraat waargeneem. Net iemand wat so iets ondervind het, sal weet hoe in die kol die waarneming is.
       Deel 3: Eweneens baie goed geteken en bedink en die titel word baie subtiel tot sy volle konsekwensies deurgevoer. Die ontknoping slaan jou tussen die oŽ.

Hier is 'n volwasse storieverteller aan die woord. Te oordeel aan diť verhaal het Anna Kemp die vermoŽ en (dink ek) genoeg asem om 'n langer teks met gemak te kan aanpak.
       Myns insiens is "Madam, you must lie down" eerder 'n sentrale snit uit 'n baie langer teks, soos 'n novelle of 'n roman. Indien dit nie is nie, sou ek sterk aanbeveel dat die skrywer die gegewe uitbou, want die verteller in hierdie verhaal het sommer nog baie om te vertel.
       Daarmee gee ek nie te kenne dat die teks soos dit staan nie as 'n kortverhaal werk nie, inteendeel.
       My enigste voorbehoud is miskien die paar verwysings na musiek in die teks: dit is vir my "sympathetic weather", ingevoeg vir effek. Diť verhaal is sterk genoeg daarsonder.
       Pragtig.


"'n Ewige deel", deur Riekie Lombard

Diť verhaal loop wye draaie. Hoofrede is myns insiens die ontwykende manier van skryf, die omslagtige manier hoe die gegewe aangebied word in 'n amper (Victoriaanse) ouderwetse sin vir fatsoenlikheid.
       Ek het die suspisie dat die skrywer 'n onderwerp aangepak het, maar skroom om die toneel wat sentraal tot die verhaal staan kaalkop te beskryf.
       Tyd, plek en ruimte is nie van meet af aan vasgepen nie, met die gevolg dat die leser heeltyd in die duister rondtas op soek na 'n vatplek.
       Wanneer en waar presies vind die gebeure plaas - oorsee in Duitsland miskien? Dit word nÍrens uitgespel nie. Behalwe miskien "die dorp met baie eikebome" wat moontlik Stellenbosch kan wees.
       Miskien moet die verhaal begin met die groep wat by die kafee kuier. Die "stom sekelmaanman" moet dalk reeds tydens die gesellige kuiertjie die verteller prikkel om terug te kyk. Dat die hele verloop van die verhaal in die bestek van diť kuiertjie in die verteller se kop afspeel.
       Ek stel voor dat die skrywer die leser tegemoet kom deur die verhaal drasties te snoei en te besluit wat presies die fokus van die verhaal is.
       Daar is 'n hele paar motiewe wat parallel loop:
       Goed en Kwaad. Die paradysverhaal, erfsonde (die verlies van onskuld in die jong Annie se kennismaking met die slang) en 'n hele spul Bybelse verwysings.
       Dan blyk dit ook dat die duiwel uit die Kinderbybel klim en hier (op Stellenbosch in die vorm van "die seun met die Elviskuif") kom rondloop. Ook die motiewe van skuld en skaamte. Valsheid en dwepery met godsdiens. En "ewigheid".
        Ek kan nie sien waarom spinnekoppe en die longdrop so sentraal staan nie. Moet die fokus nie liewer op die rondawel wees nie?
'n Paar dinge wat die skrywer dus moet uitklaar:
        Waarom is die fokus op spinnekoppe en die longdrop in plaas van op die rondawel?
       Die vrou met die "hoogduitse stamboom" wat nie "morsigheid" op haar werf verdra nie - wat presies is haar rol? (Behalwe dat sy desnieteenstaande haar stamboom iets boos voortgebring het.)
       Hoekom Annie se ma haar verplig voel om die vrou se rose te snoei, is ook nie duidelik nie.
       En hoekom word Katriena se kinders "uit Oupa se Hollandse Bybel" Sondagskool gegee? Geen wonder die bloedjies het Annie "net verskrik sit en aangaap" nie.
       Ek doen aan die hand dat die meeste van die beskrywings, die preke en sedepreke en die gemeentelike kletspraatjies wat nie pertinent tot die ontsluiting van die verhaal bydra nie drasties teruggesnoei word.
       Die beskrywing van die binnekant van die rondawel kan miskien op iets spesifieks dui wat kan aandui waarom die "hoogduitse" familie die swartskaap gebaar het. Iets wat die hoogduitse stamboom kan opstuur of miskien 'n geheime lewe van die fatsoenlike tannie.
       Kortom dus: LÍ in met die snoeisker. Ontwikkel enkele van die simbole. "'n Ewige deel" het meer as genoeg inhoud en 'n sterk verhaalgegewe om dit 'n sielkundige en godsdienstige klein riller te maak.


"Goldfinger", deur Liza Louw

Goldfinger verwys na 'n piesangvariŽteit, maar dit roep onmiddellik drama en intrige op. Goldfinger is op slot van sake een van die aartsboosaarde van die James Bond-flieks.
       Of die tragiek van Midas wat deur gierigheid sy dogter in goud verander het. Maar die titel sinspeel ook op 'n ietwat kru parafrasering van "the man with the golden gun" na "the man with the golden banana". En vanselfsprekend na vingers en hande, maar weer eens ook na die kru "bad finger".
       Die probleem egter is dat die titel juis as gevolg van die vele konnotasies reeds te veel uitspel en die leser dus te wagte is wat gaan kom.

Die verteller kom kuier by haar oom aan vaderskant. Die naamlose oom boer met piesangs van die genoemde variŽteit. Waar die plaas geleŽ is, word nooit genoem nie. Die oom neem die pasgetroude jong verteller en haar naamlose man op 'n besigtigingstoer deur sy plantasies.
       'n Geil subtropiese, beklemmende landskap word geteken.
       Wellustigheid steek reeds vroeg in die verhaal kop uit wanneer die boer met ander oŽ na die verteller kyk, en in die geskommel van die bakkie teen haar aanskuur.
       Ook in die beskrywing van die plante: "Hulle staan dig soos 'n oerwoud met die welige groen kroonkoppe oopgevlek na die hemel." Of: "Ritse groen piesangs krul wellustig soos hande teen die stamme omhoog."
       Bostaande aanhalings ter illustrasie waarom 'n skrywer baie versigtig met diť soort beskrywings moet omgaan. Die simboliek kan maklik, soos in hierdie geval, te dik aangemaak word.

Baie opmerklik is dat die hele vertelling en die beskrywings net van buite waargeneem word, asof die verteller haar hele besoek deur die lens van 'n videokamera bekyk.
       Sy beleef nie, dink nie, voel nie: hoe voel dit (vir 'n vrou) om in die humiditeit tussen twee mans in die kajuit van 'n bakkie te sit.
       Die leser bly ook die toeris wat nie vastrapplek kry nie. Die vertelling draal te lank om aan die gang te kom en verval in beskrywings van die landskap en die weer.
       Die storie dryf omdat daar te veel, by wyse van speke, om die bos gepraat word. Waar, o waar is die plaas; waar woon die verteller en haar man - Johannesburg, Durban, New York of Londen? Help asseblief.
       Wat myns insiens hier kortkom, is 'n goeie, treffende beginsin of eerste paragraaf . Is "'n Plant lewer net een tros piesangs per jaar" regtig die beste manier om die verhaal mee af te skop?

Drie wÍrelde word hier genoem:
       - Die boerdery;
       - "die groot stad. Waar betongeboue sy aan sy die hoogtes inskiet langs die bot raamwerk van warm teerstraat op teerstraat. Massa mense wat wemel op die sypaadjies. Gedrang, verkeersgeraas, rook en stoom";
       - En die kombuis van die boer waar die (naamlose) "werfhulpe" doen wat "werfhulpe" doen.
       Maar die wÍrelde word net in die verbygaan genoem.

Ook word die liefdesvyfkant (na analogie van liefdesdriehoek) myns insiens nie genoegsaam ondersoek nie. Hier het ons die oŽnskynlik "innemende" oom en sy ewe deugsame vrou "oudergewoonte in die kombuis besig voor die stoof", 'n vrou "wat al die geheimenisse van boervrouwees" ken, en haar "paar werfhulpe wat handjie bysit", die verteller en haar "stedelike man".
       Die skrywer/verteller trap hier in 'n slaggat: die sogenaamde "afwesige" (my klem) "werfhulpe" word in die verhaal amper klassiek geobjektiveer: hulle is gereduseer tot die houthakkers en vir klandistiene seksuele bevrediging. Die plek waar die boer, terwyl sy vlytige vrou haar afsloof, sż vlytige vingers werk gee.
       Kyk hoe word die "jong enetjie" beskryf: "Haar stewige vol boude klok uit vanaf die smal middel Ö" en van onder die "dun katoenbloesie Ö bons en bokspring haar kaal bolronde borste soos twee lammers".
       Die wulpse werfhulp word opgestel in teenstelling met die deugdelike boervrou Ö Versigtig trap. Dis 'n mynveld waar selfs die engele dit nie maklik waag nie.
       Waar die skrywer se gebruik van hande en vingers wel tot reg kom, is die man se groot hande in die "koesterende vertroudheid" van hande vashou tydens die tafelgebed.

Wat na my mening nie genoegsaam ontwikkel word nie is die spel en verhoudings tussen die mans en hul vroue. Of dalk 'n meer subtiele kyk na die verhouding tussen baas en werker (in hierdie geval is hulle nie veel meer as slawe of lyfeienes van die boer nie).
       Ek hou veral van die skrywer se vermoŽ om die leser te laat wonder: Is die goeie boervrou miskien koud en afsydig teenoor haar man en so besig om 'n raakvatter te wees dat die arme man moet uitreik na die plaaswerkers vir warmte?
Ly die boer gebrek in die wÍreld van oorvloed wat hy geskep het? Miskien moet die klem eintlik na die verhouding tussen diť twee verskuif.

Die skrywer moet egter waak teen mooiskrywery (daar is etlike voorbeelde), of die vertelling onderbreek deur (onnodige) invoegsels en beskrywing.
       En regtig, die slotparagraaf moet waai. Punt. Die simboliek, metafoor, beeld van die tros piesangs in hier darem net een te veel.
       Dit klink miskien alte negatief. Maar die verhaal het al die elemente om 'n fyn verweefde kunswerkie te word.


"Elke vrou het 'n geheim", deur Nicolene Prinsloo

Edward George Bulwer-Lytton (1830) is vandag sekerlik een van die bekendste skrywers. Nie oor sy besonderse skryftalent nie, maar oor diť openingsin: "It was a dark and stormy night; the rain fell in torrents - except at occasional intervals, when it was checked by a violent gust of wind which swept up the streets (for it is in London that our scene lies), rattling along the housetops, and fiercely agitating the scanty flame of the lamps that struggled against the darkness."
       Bogenoemde het die wonderlike eer om voorgehou te word as die beste voorbeeld van die "swakste" begin van 'n roman.
Die Engels-departement van San Jose State University bied sedert 1982 die BLFC-kompetisie aan waar hulle skrywers uitdaag om Bulwer-Lytton die loef af te steek.
       Dit wys ervare sowel as onervare skrywers op die belangrikheid van 'n sterk beginsin.
       Die weer en die atmosfeer is nie altyd 'n goeie ding om mee te begin nie. Of om die weer (of musiek) in simpatie met die gemoed te laat saamkreun en ween nie (die verskynsel wat Bartlett [1932] as "sympathetic weather" beskryf het).

Die uitdaging vir enige skrywer is dus om fyn te trap vir die geykte woord, frase en veral die geykte beginsin. Tensy dit met voorbedagte rade of om 'n baie goeie rede gedoen word.
        Ek aanvaar dus dat die skrywer met goeie rede die gemoedstemming van haar verteller en die weer laat saamloop.
       Myns insiens is die hele aanloop onnodig. Ook paragraaf 2 is onnodig en kan in die geheel geskrap word. Dit versteur bloot die vlot verloop van die verhaal. Soos die verhaal nou daar uitsien, is dit bietjie dun. Die "outydse blik" moet myns insiens meer prominent in die verhaal staan. Diť blik is Pandora se kissie en moet dit vorentoe nog meer wees. Miskien moet die verhaal sommer begin met die paragraaf: "Sy het in elk geval dinge wat moet klaarkom. Bet stap proe-proe met die wyn kamer toe Ö"
Miskien moet die blik se geskiedenis eerder opgerakel word om dimensie aan die verhaal te gee.
       Die beskrywing van die illustrasie "Baanbreker koffie vir baanbrekerboere" op die blik werk vir my perfek. Dit gee die storie 'n lekker ironiese inslag. Ek weet nie hoe groot die blik is nie, maar te oordeel aan die aantal goed wat die verteller daaruit haal, moet dit seker 'n kleinerige bliktrommel wees.
       'n Mens sou dink dat 'n blik waarvan die deksel met twee hande afgerem moet word, net die allernodigste sou bevat.
Die ellelange inventaris van die blik se inhoud, dra dit enigsins by om die leser 'n idee te gee van watter soort mens die verteller se pa was? Ek dink dat die hele inhoud van die blik - dit wat die man as belangrik beskou het - net soveel indien nie meer as die troufoto sou verklap. Die man, sy vrou en die verteller bly bloedloos. Hulle kom nie uit die verf nie.

Ook in hierdie verhaal is die verteller nouliks by die gebeure betrokke en steek die verhaal vas in waarneming. Die skrywer moet bedag wees op geykte frases en stelwyses; daar is baie voorbeelde daarvan, soos: "Bet se asem begin teen haar bors klop"; reŽndruppels wat op 'n sinkdak "in stukke breek".


"Tyd om te trek", deur Karin Sennett

Die verteller praat met 'n amper karikatuuragtige plattelandse stem: die teks is besaai met verkleinwoorde en sÍgoed.
Die gemoedelike geselstrant is die groot negatief van die verhaal.
       Dit kan werk mits die skrywer gaan kers opsteek by Abraham H de Vries of PG du Plessis wat diť soort orale vertelling/geskinder gemeng met nostalgie onverbeterlik hanteer.
       Ook in hierdie verhaal word tyd, plek en ruimte nie gevestig nie. Waar presies is die dorpie? In die middel van die vaal ou Karoo, miskien in die ou Transvaal?
       Nog 'n probleem is die ongeÔdentifiseerde spreker - eers teen die einde van 'n nogal lang vertelling ontdek die leser die verteller is die winkelier wat die komme en gane van die inwoners van Wilgerfontein van haar winkelstoep af sit en gadeslaan.
Die verhaal lewer 'n pleidooi, 'n betoog en 'n waarskuwing teen die grootskaalse ontwikkeling van die platteland deur gewetenlose eiendomsontwikkelaars. Dis basies 'n klaaglied vir die verbygaan van 'n era, 'n kleindorpse kultuur. (Is dit altemit die rede waarom die jong mense liewer wegvlug van die kleindorpse beklemming, "waar almal mekaar ken" en "jy weet wie besit wat en van waar en vir hoe lank", en almal op die dorp "die gawe ou mensies" op die voornaam ken?)
       Alles goed en wel, maar die uitdaging is hoe om diť gegewe tot 'n kortverhaal om te tower.
       Die verteller het 'n klaende, moralistiese, bitterbek-stemtoon. Dis bietjie vervreemdend, want die leser sien die dorp teen wil en dank deur die oŽ van so 'n kermgat - nie 'n lekker plek om jou te bevind nie.
       PG du Plessis se "KoŲperasiestories" slaag daarin om die dorp se busy bodies met deernis te teken. Hierdie verteller kyk egter met 'n byna te kil oog na die onderwerp: die adder in die paradys is die "vietse jong dametjie" wat die "gastehuisie" op die "rustige landelike dorpie met ouwÍreldse sjarme" kom koop het.
       Interessant ook is dat die dorp se manne vlerksleep by die aanvallige vroutjie, maar sy systap hulle. Sy staan egter lank by ou Martiens en gesels: " 'n Mooie ou prentjie, die aanvallige vroutjie met haar kordate kort rompie wat so vriendelik met Martiens gesels, hy met sy ou hoedjie tussen die verrimpelde bruin hande, kaal voete in die leivoor waar hy besig is om blare uit te skep. Ella het geweet by wie dit veilig was om te gesels."
       Jy sien, dis die tyd toe elkeen sy plek geken het.

Ook in hierdie verhaal is daar te veel klem op beuselagtighede. Die verteller onderbreek telkens die vloei deur ondeurdagte invoegsels van dialoog. Die skrywer moet weer kyk waarom 'n karakter 'n spreekbeurt gegun word.

Ironies is die einste verteller ook seker baie na aan aftree. Dit sal seker nie 'n verregaande gedagte wees dat die verteller terdeŽ bewus moes wees van die finansiŽle implikasies van die ontwikkelings nie. Die ironie is dat die skielike invloei van geld en mense na die winkel gaan verseker dat die verteller uiteindelik haar "aftrede in plattelandse weelde" gaan geniet.

Dus, ook hier moet die snoeiskÍr ingespan word. Hierdie tipe vertelling moet myns insiens infokus op die onderwerp en op verhoudings, 'n spesifieke gebeurtenis, en dit meedoŽnloos agtervolg. Wat hier kortkom, is 'n sterk motoriese moment. Anders is die verhaal soos dit nou staan bloot 'n relaas.



Klik hier vir algemene wenke
Klik hier vir Herman Wasserman se eerste verslag
Klik hier om die verhale te lees



LitNet: 18 Mei 2005

Wil jy reageer op SkryfNet V? Stuur kommentaar na webvoet@litnet.co.za om die gesprek verder te voer op SÍNet, ons interaktiewe meningsruimte.

boontoe / terug


© Kopiereg in die ontwerp en inhoud van hierdie webruimte behoort aan LitNet, uitgesluit die kopiereg in bydraes wat berus by die outeurs wat sodanige bydraes verskaf. LitNet streef na die plasing van oorspronklike materiaal en na die oop en onbeperkte uitruil van idees en menings. Die menings van bydraers tot hierdie werftuiste is dus hul eie en weerspieŽl nie noodwendig die mening van die redaksie en bestuur van LitNet nie. LitNet kan ongelukkig ook nie waarborg dat hierdie diens ononderbroke of foutloos sal wees nie en gebruikers wat steun op inligting wat hier verskaf word, doen dit op hul eie risiko. Media24, M-Web, Ligitprops 3042 BK en die bestuur en redaksie van LitNet aanvaar derhalwe geen aanspreeklikheid vir enige regstreekse of onregstreekse verlies of skade wat uit sodanige bydraes of die verskaffing van hierdie diens spruit nie. LitNet is ín onafhanklike joernaal op die Internet, en word as gesamentlike onderneming deur Ligitprops 3042 BK en Media24 bedryf.